Το Μαργαριταρένιο Κουμπί: Η ατομική αφήγηση μιας συλλογικής Ιστορίας

Παρασκευή, 11 Δεκέμβριος, 2015 15:38 μμ
Από τον Στέργιο Πουλερέ
Το Μαργαριταρένιο Κουμπί: Η ατομική αφήγηση μιας συλλογικής Ιστορίας

Η επίσημη Ιστορία έχει μία και μόνο ανάγνωση. Αυτή στην οποία ομονοούν οι λίγοι αγνοώντας τους πολλούς. Αυτή την οποία συμφωνούν οι εξωτερικοί παρατηρητές, δίχως να ζητούν τη γνώμη αυτών που έζησαν τις πιο σκληρές πλευρές της. Η αληθινή ιστορία όμως έχει, εκείνη που έχει χαραχτεί στα πρόσωπα με χαρακιές και χαμένο αίμα, έχει πολλές αναγνώσεις.

Μία από αυτές είναι και του Patricio Guzman, ο οποίος μέσα από Το Μαργαριταρένιο Κουμπί επιχειρεί με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο να φωτίσει συγκεκριμένα μέρη του παρελθόντος που το επίσημο κράτος απέφυγε να τα αναδείξει ή έφτασε μέχρι και να τα αποσιωπήσει. Η δική του αφήγηση ξεκινάει με ένα κομμάτι χαλαζία που μέσα του έχει μια σταγόνα νερού. Σου δίνει την εντύπωση ότι το Μαργαριταρένιο Κουμπί είναι μια συμβολική έννοια και αυτή η σταγόνα νερού είναι ένας πολύτιμος θησαυρός.

Και όντως, μέσα από την εξέλιξη της ματιάς του στο διηνεκές του χρόνου, το νερό είναι ένα μαργαριτάρι. Ήταν για την ακρίβεια. Όταν οι άνθρωποι είχαν το δικαίωμα της επιλογής να παραμείνουν στο στάδιο της αυτάρκειας και να μην περάσουν υποχρεωτικά σε αυτό της αδηφαγίας. Άλλωστε κάτι τέτοιο είναι τα διαφορετικά στάδια της Ιστορίας. Μια σαφής δήλωση του ανθρώπου ότι έχει παραπάνω απαιτήσεις από τον κόσμο. Απαιτήσεις που δεν βασίζονται σε μια αίσθηση ανεκμετάλλευτης αφθονίας, αλλά σε μια ιμπεριαλιστική διάθεση, σε μια πλήρη αδιαφορία για την ύπαρξη των άλλων και κυρίως για τα αποθέματα του πλανήτη.

Η Χιλή, όπως και όλη η Λατινική Αμερική, είναι περιοχές του κόσμου που εξαναγκάστηκαν να παρατήσουν τον τρόπο ζωής τους, για να υποταχθούν στην κουλτούρα της Δύσης. Οι κονκισταδόροι που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τον 16ο αιώνα, διατάραξαν την σχέση των ανθρώπων με τον πλανήτη. Ένα χαρακτηριστικό δείγμα είναι ότι δεν πίστευαν σε Θεό που δεν έβλεπαν. Ονόμαζαν Θεό το νερό, το δάσος.

Η θέση της Χιλής σε αυτό το γαϊτανάκι ήταν πάντα ως υποζύγιο και στο δυσμενές τοπίο του κόσμου. Λες και τα στοιχεία που έφτιαξαν τον κόσμο όπως τον ξέραμε είχαν επιλέξει για τη Χιλή ρόλο χειρότερο κι από κομπάρσου.

Το νερό είναι αυτό που κινεί το έδαφος, κινεί τους ανθρώπους. Όπως λέει ο Guzman, το νερό είναι μια μεσολαβητική δύναμη ανάμεσα στους ανθρώπους και τα αστέρια. Είναι ίσως το όχημα τους να φτάσουν εκεί, μιας και δεν πίστευαν στο θάνατο, αλλά στην μεταμόρφωση των ανθρώπων σε ουράνια σώματα.  Η Χιλή, η Παταγονία, ζουν στις διαθέσεις του και δεν είχαν ποτέ σκοπό να αυτονομηθούν ή να αλλάξουν τους όρους της σχέσης. Το νερό ορίζει και εκείνοι απολαμβάνουν όσα μπορεί να τους προσφέρει. Όχι όσα θα ήθελαν εκείνοι. Για την ακρίβεια, οι ιθαγενείς γεννιούνταν και πέθαιναν με μια εσωτερική επάρκεια. Επάρκεια όχι μόνο από τη φύση γύρω τους, αλλά κι από τις ομάδες που είχαν. Δεν ήταν ένας λαός. Ήταν διαφορετικές φυλές που τα μέλη τους έμεναν πιστά στις παραδόσεις της φυλής.

Όλα αυτά μέχρι το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα, όταν οι Βρετανοί άποικοι θέλησαν να τους «εξευγενίσουν». Ένας εξευγενισμός που ταίριαζε στην δική τους αντίληψη. Στην ουσία ήταν μια αποθηριοποίηση. Ο Τζέμι Μπάτον, ένας ιθαγενής, υποκύπτει στην πρόταση των Βρετανών και ανεβαίνει στο πλοίο τους αντί ενός μαργαριταρένιου κουμπιού, να πάει στη Βρετανία και σαν τον Ταρζάν, να μετατραπεί σε ευγενή δυτικής κουλτούρας. Μετά από χρόνια, αφού μετετράπη σε κάτι άλλο από αυτό που ήταν, επέστρεψε στη Χιλή, δεν μπόρεσε όμως ποτέ να γίνει πραγματικό μέλος της φυλής του. Είχε διαλέξει έναν δρόμο χωρίς γυρισμό.

Αυτό ήταν και το τέλος των ανθρώπων αυτών, το τέλος όσων γνώριζαν. Η Χιλή άλλαζε και δεν τους έδινε κανένα λογαριασμό για να ακολουθήσουν. Αντιθέτως τους έβαλε στο περιθώριο και τους οδήγησε σε αφανισμό. Κι εκεί που ο Σαλβαδόρ Αλιέντε τους έδωσε μια ελπίδα ζωής, ήρθε ο Πινοσέτ και τους αποτελείωσε μια για πάντα. Κι όχι μόνο αυτούς.

Η Ιστορία κάνει κύκλους κι επαναλαμβάνεται αδυσώπητα. Αυτό λέει ο Guzman. Μπορεί οι συνθήκες να διαφέρουν, μπορεί οι άνθρωποι να αλλάζουν, αλλά ο τρόπος που έχει Η Αλλαγή να επιβάλλεται παραμένει σταθερός. Ίσως το μοναδικό σταθερό πράγμα στο ρυάκι της ύπαρξης. Και όλα οδηγούν στην στυγνή απομάκρυνση του ανθρώπου από το νερό, στην απομάκρυνση του από τη νοσταλγία, μια νοσταλγία αυτών που δεν έζησε ποτέ, μια νοσταλγία που δεν εγγράφτηκε μέσα του όσο ήταν στο φως, που τον κράτησε ζωντανό όλους αυτούς τους αιώνες. Εν τέλει οδηγείται στην διαγραφή από τη μνήμη του, του Μεγάλου Στόχου, της αναζήτησης της αρχέγονης ρίζας του.

Ο καμβάς του Patricio Guzman περιλαμβάνει στοιχεία που σε κάνουν να νιώθεις Χιλιανός, σε κάνουν να αφήνεσαι έωλος στο μαύρο κενό που διαχωρίζει τα αστέρια από τους κομήτες, τους πλανήτες μεταξύ τους. Η αφήγηση του, η εστίαση στα πρόσωπα, η μίξη εικόνων που πάντα θα τις βλέπει ο άνθρωπος και θα νιώθει ότι η ύπαρξη του δεν είναι αυταπόδεικτη, δεν είναι αυτούσια, αλλά έχει φυλλορροήσει πριν καν ζήσει, στέκεται εξαρτημένος από κόσμους που δεν θα τους αγγίξει ποτέ το σώμα του, είναι το απλό και αποτελεσματικό ρεπερτόριο του Guzman.

Είναι ένα ντοκιμαντέρ, είναι μια ρέουσα εικόνα που ομοιάζει περισσότερο με ένα βιβλίο, ένα ημερολόγιο, που δεν ανήκει σε άνθρωπο, αλλά ανήκει στο Σύμπαν, και κάποιες σελίδες του είναι αφιερωμένες στη Γη. Πάνω απ΄όλα είναι ατομικές αφηγήσεις που αλλάζουν την συλλογική μνήμη. Αρκεί να θες να τις πιστέψεις.

Η δικτατορία του Πινοσέτ, οι άνθρωποι που τους έδεναν με ένα κομμάτι ράγας 30 κιλά στο στέρνο και τους πετούσαν στον Ειρηνικό Ωκεανό, οι κρατούμενοι στη νήσο Ντάουσον, οι αγνοούμενοι άνθρωποι, το ξεβρασμένο πτώμα της γυναίκας με τα ανοιχτά μάτια είναι κομμάτια που η επίσημη Ιστορία φίμωσε. Όπως ακριβώς φιμώθηκαν οι ιθαγενείς όταν οι λευκοί τους εκδίωχναν, βασιζόμενοι στην αίσθηση της υπεροχής τους και στην φιλοσοφία της ταπεινότητας που διαφεντεύει τους άλλους. Αντίστοιχα λειτουργούν οι 3 εναπομείναντες ιθαγενείς που περιγράφουν τη ζωή τους ως μέλη μιας ολιγάριθμης ομάδας, που δεν επέλεξαν να γίνουν κομμάτι ενός έθνους.

Στο τέλος της Ιστορίας τα Μαργαριταρένια Κουμπιά γίνονται σκουριασμένα απομεινάρια πτωμάτων μέσα στο βυθό. Πτώματα δίχως όνομα. Πτώματα δίχως θέση στο τρένο της μνήμης. Όλα ταυτισμένα με τη λήθη. Άλλωστε η λήθη είναι ο εύκολος δρόμος σε ένα στερέωμα που ίσως αδιαφορεί για τη Γη. Ίσως γι΄αυτό να την επέλεξε για τόπο των ανθρώπων. Για τόπο όπου κυριαρχούν οι καταστροφείς άνθρωποι και όχι αυτοί που ζουν στην αγκαλιά της φύσης. Σαν ένα ταξίδι να ολοκληρώνεται.

Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook και ενημερωθείτε για ό,τι νέο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ...